Rasti i Kosovës para Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë – 8 tetor 2008 – 22 korrik 2010

14 Jul

Rasti ‘Përputhja me të Drejtën Ndërkombëtare e Deklaratës së Njëanshme të Pavarësisë nga Institucionet Provizore të Vetëqeverisjes së Kosovës’ filloi me miratimin më datë 8 tetor 2008 nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara të rezolutës 63/3 të një kërkese për një opinion këshillimor nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë. Rezoluta e sponsorizuar nga Serbia u miratua me 77 vota në favor, 6 kundër (përfshirë Shqipërinë) dhe 74 abstenime. Pyetja e parashtruar para Gjykatës nga Asambleja e Përgjithshme është: ‘A është Deklarata e Njëanshme të Pavarësisë nga Institucionet Provizore të Vetëqeverisjes së Kosovës në Përputhje me të Drejtën Ndërkombëtare?’. Me datë 22 korrik, në ora 3 pasdite, Presidenti i Gjykatës, Gjykatësi Hisashi Owada, do të lexojë opinionin këshillimor të Gjykatës në një seancë publike.

Një numër i konsiderueshëm shtetesh kanë marrë pjesë në procedurat ligjore para Gjykatës në lidhje me këtë rast. Kështu, në fazën e parë të procedurës me shkrim 37 shtete, përfshirë Kosovën, paraqitën deklaratat e tyre para Gjykatës. Në fazën e dytë që përfundoi me datë 17 korrik 15 shtete, përfshirë Kosovën, dorëzuan komentet e tyre mbi deklaratat me shkrim paraqitur gjatë fazës së parë. Për fazën me gojë fillimisht u paraqitën pranë Sekretarisë së Gjykatës 31 shtete, përfshirë Kosovën. Më pas, 2 shtete, përkatësisht Laosi dhe Bahreini, u tërhoqën. Paraqitja e argumentave me gojë para Gjykatës nuk do të ishte edhe faza e fundit e procedurës së paraqitjes së argumentave në lidhje me këtë çështje nga shtetet e interesuara, pasi tre nga gjykatësit parashtruan pyetjet e tyre ndaj pjesëmarrësve në këtë proces  në fund të kësaj faze. Ndryshe nga të gjitha dokumentat e tjerë të cilët janë në faqen e internetit të Gjykatës Ndërkombëtare, përgjigjet e shteteve ndaj këtyre pyetjeve nuk janë vendosur akoma në këtë faqe.

Gjyqtari Koroma (Sierra Leone) shtroi këtë pyetje: “Është pretenduar se e drejta ndërkombëtare nuk e ndalon shkëputjen e një territori nga një shtet sovran. A mundet që pjesëmarrësit në këto procedura ta drejtojnë Gjykatën në parimet dhe rregullat e së drejtës ndërkombëtare, nëse ka ndonjë, të cilat, jashtë kontekstit kolonial, lejojnë shkëputjen e një territori të një shteti sovran pa pëlqimin e këtij të fundit?” Gjyqtari Bennouna (Marok) bëri këtë pyetje: “A kanë bërë fushatë që më parë autorët e shpalljes së njëanshme të pavarësisë nga Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë, gjatë zgjedhjeve të nëntorit 2007 për Kuvendin e Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë, në bazë të gatishmërisë së tyre për të shpallur njëanshmërisht, pas zgjedhjes, pavarësinë e Kosovës, apo të paktën a e parashtruan ata para votuesve të tyre shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës si një alternativë për veprimet e tyre në të ardhmen?” Gjyqtari Cançado Trindade (Brazil) pyeti: “Rezoluta e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara 1244 (1999) i referohet, në paragrafin e saj 11(a), “autonomisë substanciale dhe vetëqeverisjes në Kosovë”, duke marrë në konsideratë të plotë Marrëveshjen e Rambujesë. Në kuptimin tuaj, cili është kuptimi i kësaj reference në Marrëveshjen e Rambujesë? A ka një influencë kjo për çështje të vetëvendosjes dhe / apo ndarjes? Nëse po, cilat janë parakushtet që një popull të kualifikohet për shtet, në kuadrin e regjimit ligjor të përcaktuar nga Rezoluta e Këshillit të Sigurimit 1244 (1999)? Dhe cilat janë parakushtet faktike për konfigurimin e një  ‘populli’, dhe të drejtës së tij për shtet, nën të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare?

Si fillim duhet sqaruar se pozicioni i Shqipërisë në këtë rast është që Deklarata e Pavarësisë nuk ka qenë e njëanshme pasi ajo është shpallur në konsultim dhe bashkëpunim me aktorë kyç në procesin e negocimit të statusit përfundimtar të Kosovës. Po ashtu, kjo Deklaratë është adoptuar nga përfaqësuesit legjitim dhe të zgjedhur në mënyrë demokratike si shprehje e pushtetit konstituiv të popullit të Kosovës dhe jo nga Institucionet Provizore të Vetëqeverisjes së Kosovës, ashtu si është pretenduar nga Serbia dhe përkrahësit e saj. Po ashtu, Shqipëria dhe Franca kanë kundërshtuar edhe juridiksionin e Gjykatës për të dhënë një opinion këshillimor në këtë rast.

Disa nga argumentat e paraqitur nga Shqipëria gjatë procedurës ligjore përpara Gjykatës në mbështetje të së drejtës së autoriteteve legjitime dhe demokratike të Kosovës për ta shpallur pavarësinë e Kosovës janë:

1. Rezoluta 1244(199) e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara qëllimisht e ka lënë të hapur mënyrën e rregullimit të statusit përfundimtar të Kosovës. Po ashtu, pas Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës me datë 17 shkurt 2008, as Këshilli i Sigurimit, as Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm, dhe as Asambleja e Përgjithshme nuk e kanë dënuar apo marrë ndonjë veprim në kundërshtim me këtë deklaratë.

2. Populli i Kosovës është i njohur si i tillë në disa dokumenta nga disa organizma duke përfshirë edhe nga Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe për rrjedhojë gëzon të drejtën për vetëvendosje nën të drejtën ndërkombëtare. Kjo e drejtë për t’u ndarë nga Serbia dhe për të qenë shtet i pavarur është bazuar ndër të tjera në rrethanat e veçanta që shoqërojnë këtë rast, ku ndër të tjera janë veçuar shkelja të drejtës së brendshme të vetëvendosjes nga Serbia me heqjen e autonomisë në 1989; shkeljet masive dhe të rënda të të drejtave të njeriut bazuar në politika diskriminuese publike shtetërore për një periudhë dhjetëvjeçare, që kulminuan në fushatën masive të spastrimit etnik në 1998-1999; si dhe  pamundësinë e arritjes së një marrëveshjeje të pranueshme nga të dyja palët gjatë një procesi të gjatë negocimesh, kryesuar nga Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, z. Ahtisaari.

3. Kjo Deklatë Pavarësie nuk është as në tejkalim të kompetencave të përfaqësuesve të zgjedhur në mënyrë demokratike të popullit të Kosovës dhe as në shkelje të normave detyruese të së drejtës ndërkombëtare.

4. Parimi i integritetit territorial nuk është i aplikueshëm në këtë rast, pasi ai aplikohet vetëm ndërmjet shteteve dhe nuk përfshin edhe proceset e brendshme që zhvillohen brenda një shteti. Kështu, Kosova, bazuar ndër të tjera edhe në të drejtat që ka gëzuar si një pjesë konstitutive e ish Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë në bazë të Kushtetutës së 1974-ës, mund dhe ka ushtruar të drejtën e shkëputjes nga Serbia.

5. E drejta ndërkombëtare në vetvete nuk e rregullon procedurën e miratimit të aktit të shpalljes së pavarësisë së një populli, formën e tij, apo ligjshmërinë e tij, përveç ndalimit në rastin e ndërhyrjes nga jashtë nga një shtet tjetër dhe kur një shpallje e tillë vjen në kundërshtim me norma detyruese të së drejtës ndërkombëtare. Rasti i Kosovës nuk bie nën asnjërën nga dy kategoritë e fundit.

Shqipëria i ka kërkuar Gjykatës që të deklarojë që Deklarata e Pavarësisë e Kosovës e 17 shkurtit 2008 është në përputhje të plotë me të drejtën ndërkombëtare.

Përveç këtyre argumentave që u përmendën më sipër Shqipëria ka paraqitur para Gjykatës një sërë argumentash të tjerë që janë përfshirë në komentet me shkrim në prill dhe korrik 2009, në argumentat me gojë paraqitur me datë 2 dhjetor 2009, dhe në përgjigjen e saj ndaj pyetjeve të shtruara nga gjyqtarët në fund të fazës me gojë. Të gjitha këto argumenta si dhe dokumentat përkatës ku ato janë ekspozuar janë të hapura për publikun e gjerë në faqen e internetit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=kos&case=141&k=21 .

Personalisht shpresoj që ky opinion këshillimor, i cili nuk është ligjërisht i detyrueshëm për shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara, të kontribuojë në forcimin e paqes dhe sigurisë në rajonin e Ballkanit si dhe përmirësimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë. Megjithatë, shenjat e dhëna në vijimësi nga Beogradi duket se autoritetet serbe në vend që të pranojnë realitetin dhe të ulen në bisedime të nevojshme dhe me interes reciprok me autoritetet kosovare, mbeten të fokusuara në mbajtjen e një gjendjeje të tensionuar në Kosovë, gjë e cila nuk i shërben paqes dhe sigurisë në Ballkan, marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë, si dhe marrëdhënieve ndëretnike në Kosovë.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: